Aile Planlanması Yöntemleri

 

 

Aile planlaması, ailelerin istedikleri zaman, bakabilecekleri, yetiştirebilecekleri sayıda çocuk sahibi olmaları için ailelere verilen hizmetlerin tümüdür. Aile planlaması ailelerdeki kişi sayısını sınırlandırma anlamını taşımaz. Amaç anne ve doğacak çocukların sağlıklı olması ve çocuk sahibi olmak istendiğinde gebeliğin oluşmasıdır, ailelerin bilinçli olarak sorumluluk taşıyarak karar vermeleridir. Çünkü iki yıldan az aralıklarla yapılan doğumlar annenin vücut sağlığını önemli ölçüde bozmakta, gebelik sırasında riskleri artırmakta, hatta ara vermeden arka arkaya yapılan doğumlar anne ölümlerine neden olmaktadır. Ayrıca sık aralıklarla doğan çocukların anne karnında gelişmeleri tam olmamakta, sakatlık oranı yükselmekte, bakımları güçleşmekte ve bebek ölümleri artmaktadır.

Gebelikten korunma amacıyla kullanılan bazı yöntemler aynı zamanda kişiyi Cinsel Yolla Bulaşan Hastalıklara (Bel soğukluğu-Gonore, Frengi-Sifiliz, AIDS, Hepatit-B vb. ) karşı da korumuş olacaktır. Kondom ve spermisitler bu tip hastalıkların bulaşmasını büyük ölçüde engeller.

Aile planlaması hizmetleri; Aile Sağlığı Merkezlerinde, Toplum Sağlığı Merkezlerinde, Ana Çocuk Sağlığı ve Aile Planlaması Merkezinde verilmektedir. Kondom ve doğum kontrol hapları ücretsiz dağıtılmakta, rahim içi araç (RİA) ücretsiz uygulanmaktadır.

Aile Planlaması Yöntemleri

KOMBİNE HORMONAL KONTRASEPTİFLER :

Sağlıklı her yaştaki kadın (Nullipar veya multipar) menarştan menopoza dek istediği sürece kombine hormonal kontraseptifleri kullanabilir.

Ancak yöntem kullanmaya başlanmadan önce mutlaka “Aile Planlaması danışmanlık eğitimi almış” olan bir sağlık personelinden, yönteme uygunluk, doğru ve düzenli kullanım vb. konularını kapsayan danışmanlık hizmeti alınmalıdır.

35 yaş üzerinde olup günde 15 ve daha fazla sigara içen kadınların hem oral hem de enjekte edilen kombine hormonal kontraseptif yöntemleri kullanmaması uygundur.

Kombine hormonal kontraseptif yöntemler sadece istenmeyen gebeliklerden korunmada çok başarılı olup cinsel yolla bulaşan hastalıklardan korumamaktadır. Bu nedenle risk altındaki kadınlar mutlaka ikili yöntem ( beraberinde kondom ) kullanmalıdır.

Kombine oral kontraseptifler doğal kadınlık hormonları olan östrojen ve progesteronun sentetik formlarını içerir.Türkiye’ de 21’ lik haplar bulunmaktadır.

Kombine enjekte edilen hormonal kontraseptif yöntemlerden Türkiye’ de sadece Mesigyna kullanımdadır.

Oral Kombine Hormonal Kontraseptif Yöntemlerin Kullanım Kuralları :

1-    Düzenli olarak, her gün 1 hap yutulur.

2-    Tercihen her gün aynı saatte,

3-    Akşam yemeğinden sonra veya gece yatmadan önce yutulmalıdır.

4-    21 gün düzenli-unutulmadan- yutulur.

5-    7 gün hap yutulmaz, ara verilir.

6-    8. gün yeni bir kutuya başlanır. (7 günlük ara süresi içinde adet kanaması başlayabilir ama yeni kutuya başlamak için 8. gün beklenir.)

Oral Kombine Hormonal Kontraseptif Yöntemleri (KOK) Kullanmaya Başlama :

1-    Kadın siklusunun ilk 5 günü içindeyse : Hemen başlanır. ( Ek yöntem gerekmez.)

2-    Kadın siklusunun 6-28. günlerinde ve gebe olmadığından emin ise KOK başlanır ve 7 gün ek yöntem (kondom) kullanır.

3-    Doğum sonrası : Emziriyorsa, 6 aydan sonra,

    .Kadının adetleri başlamamışsa : Gebe olmadığından    kesinlikle eminse KOK başlanır ve 7 gün ek yöntem kullanır.

      .Kadın adet görmeye başlamışsa : Kadın siklusunun ilk 5 günü içindeyse hemen başlanır,ek yöntem gerekmez. Kadın siklusunun 6-28. günlerinde ve gebe olmadığından emin ise KOK başlanır ve 7 gün ek yöntem kullanır.

4-    Doğum sonrası : Emzirmiyorsa, 21 gün sonra KOK başlanır.

5-    Düşük sonrası : İlk 7 gün içindeyse Hemen başlanır. 7 gün sonrasında, gebe olmadığından emin ise KOK başlanır ve 7 gün ek yöntem kullanır.

Hap yutulması unutulduysa ne yapılmalıdır ?

1-   30-35 mcg Etinil Östradiol içeren haptan “1 veya 2 hap” unutulduysa ve     20 mcg Etinil Östradiol içeren haptan “1 hap” unutulduysa ;

Hatırlandığı anda hemen bir hap yutulmalı, “O günün” hapı da saatinde yutulmalı ( Toplam 2 hap yutulmuş olur) ve düzenli olarak her gün 1 hap yutulmaya devam edilmelidir. Ek yönteme gerek yok.

 

2-   30-35 mcg Etinil Östradiol içeren haptan “3 veya daha fazla hap” unutulduysa ve 20 mcg Etinil Östradiol içeren haptan “2 veya daha fazla hap” unutulduysa ;

Hatırlandığı anda hemen bir hap yutulmalı, “O günün” hapı da saatinde yutulmalı ( Toplam 2 hap yutulmuş olur) ve düzenli olarak her gün 1 hap yutulmaya devam edilmelidir. İlaveten 7 gün ek yöntem kullanılmalıdır.

 

Hap yutulması siklusun ilk haftası içinde unutulmuşsa ve bu süre içinde ek yöntem kullanılmaksızın cinsel ilişkiye girilmişse acil kontrasepsiyon gerekir.

Siklusun üçüncü haftası içinde unutulmuşsa , kullanılmakta olan paket bitirilmeli, hiç ara verilmeden yeni pakete başlanmalıdır.

 

Kombine Enjekte Edilen Hormonal Kontraseptif Yöntemlerin (Mesigyna) Kullanım Kuralları :

 

Düzenli olarak 4 haftada bir kez enjeksiyon uygulanır, tatile denk geliyorsa birkaç gün önce gelinebilir.

± 7 gün içinde enjeksiyon uygulanabilir ve bu 7 gün için ek yöntem kullanmak gerekmez.

Enjeksiyon tarihini 7 günden fazla geçmiş ise ve gebe olmadığından emin ise enjeksiyon yapılabilir ancak 7 gün süre ile ek yöntem (kondom) kullanılmalıdır. Bu süre içinde cinsel ilişki olursa acil kontrasepsiyon uygulanabilir.

 

Kombine Enjekte Edilen Hormonal Kontraseptif Yöntemleri (KEK) Kullanmaya Başlama :

 

1-   Kadın siklusunun ilk 7 günü içindeyse Hemen başlanır, ek yöntem gerekmez.

2-   Kadın siklusunun 8-28. günlerinde ve gebe olmadığından emin ise KEK başlanır ve 7 gün ek yöntem (kondom) kullanır.

3-   Doğum sonrası : Emziriyorsa, 6 aydan sonra,

    .Kadının adetleri başlamamışsa : Gebe olmadığından    kesinlikle eminse KEK başlanır ve 7 gün ek yöntem kullanır.

      .Kadın adet görmeye başlamışsa : Kadın siklusunun ilk 7 günü içindeyse hemen başlanır,ek yöntem gerekmez. Kadın siklusunun 8-28. günlerinde ve gebe olmadığından emin ise KEK başlanır ve 7 gün ek yöntem kullanır.

4-   Doğum sonrası : Emzirmiyorsa, 21 gün sonra KEK başlanır.

5-   Düşük sonrası : İlk 7 gün içindeyse Hemen başlanır. 7 gün sonrasında, gebe olmadığından emin ise KOK başlanır ve 7 gün ek yöntem kullanır.

 

Oral Kombine Hormonal Kontraseptif Yöntemler, İstenmeyen Gebeliklerden Ne Kadar Korur ?

 

Düzenli ve doğru kullanım kurallarına uyularak kullanıldığında çok yüksek oranda (% 99.7 ) korur, yani sadece bin kişiden 3’ ünde gebelik oluşabilir. Ancak düzenli ve doğru kullanılmaz ise , koruyuculuğu % 92’ ye düşer.

 

Kombine Enjekte Edilen Hormonal Kontraseptif Yöntemler, İstenmeyen Gebeliklerden Ne Kadar Korur ?

 

Düzenli ve doğru kullanım kurallarına uyularak kullanıldığında çok yüksek oranda (% 99.95 ) korur, yani sadece onbin kişiden 5’ inde gebelik oluşabilir. Ancak düzenli ve doğru kullanılmaz ise , koruyuculuğu % 97’ ye düşer.

 

Kombine Hormonal Kontraseptif Yöntemler, İstenmeyen Gebeliklerden Nasıl Korur ?

 

1-        Öncelikle ovulasyon baskılanır. Bu etkiden daha çok östrojen sorumludur.

2-        Progesteronun etkisi ile servikal mukus kalınlaşarak spermlerin geçişi engellenir.

3-        Endometriyum incelerek implantasyona elverişsiz hale gelir.

4-        Tuba motilitesi değişerek sperm geçişi azalır.

 

Oral Kombine Hormonal Kontraseptif Yöntemlerin Olumlu Yönleri Nelerdir ?

 

1-   Bırakıldığında hemen gebe kalınabilir.

2-   Adetleri düzenler.

3-   Anemi riskini azaltır.

4-   Adet öncesi gerginlik ve dismenoreyi azaltır.

5-   İyi huylu meme hastalıklarından korur.

6-   Over kistlerinden, over kanserinden, endometriyum kanserinden korur.

7-   Akneyi azaltır.

8-   Kolon kanser riskini azaltır.

9-   Osteoporoz ve buna bağlı kemik kırılmalarını önler.

10-Romatoid artriti azaltır.

 

 

Kombine Enjekte Edilen Hormonal Kontraseptif Yöntemlerin Olumlu Yönleri Nelerdir ?

 

1-   Gebelikten koruyucu etkisi çok yüksektir.

2-   Bırakıldığında hemen gebe kalınabilir. (Ancak bazen gebe kalma süresinde birkaç aylık gecikme söz konusu olabilir.)

3-   Kullanımı kolaydır.

4-   Safra kesesi hastalığı olanlar da kullanabilir.

5-   Over kistlerinden ve over kanserinden korur.

 

Oral Kombine Hormonal Kontraseptif Yöntemler Kullanılırken Görülebilecek Durumlar :

 

Hap kullanmaya başlanan ilk 3 ayda ;

1-    Bulantı kusma

2-    Baş ağrısı

3-    Memelerde hassasiyet

4-    Adet kanamasında azalma

5-    Adetler arasında lekelenme

6-    Venöz tromboemboli (ilk 4 ayda)

 

 

Kombine Enjekte Edilen Hormonal Kontraseptif Yöntemler Kullanılırken Görülebilecek Yöntemler :

 

1-     Adet düzeninde aksama

2-     Baş ağrısı

3-     Baş dönmesi

4-     Halsizlik yorgunluk

5-     Memelerde hassasiyet

6-     Kilo artışı

 

 

 

 

 

Kombine Hormonal Kontraseptif Yöntemler Nerelerden Temin Edilebilir ?

 

İlk kez kullanmaya başlanırken mutlaka bir sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

Yöntemi kullanmayı planlayan, isteyen kadının yönteme uygunluğunun değerlendirilmesi ve yöntemin düzenli- doğru kullanımı konusunda bilgilendirilebilmesi için aile planlaması hizmeti veren bir sağlık personeli tarafından yönteme özel danışmanlık hizmeti verilmelidir.

Yönteme uygun olan kadınlar kontrol izlemleri dışında yöntemi herhangi bir sağlık kuruluşundan ve/veya eczaneden temin edebilir. Ancak enfeksiyonlardan korunmak için enjeksiyonların bir sağlık kuruluşunda yapılması uygun olur.

 

Oral Kombine Hormonal Kontraseptif Yöntem Kullanırken Kontrole Gelmek Gerekir mi ? :

 

İlk kez 1 ay sonra kontrola gelinmelidir. Her kontrola gelindiğinde “İzlem Danışmanlığı” yapılmalıdır. İlk kullanım için 1 paket/blister hap verilir iken kontrol ziyaretlerinde 2’ şer blister verilebilir. (Başvuranlara ne kadar yöntem verileceğine ilişkin Sağlık Bakanlığı’ nın güncel kuralları izlenmelidir.)

Hiçbir yakınma olmasa da her yıl bir kez kontrola gelinmelidir.

Herhangi bir yakınma olursa istendiği zaman kontrola gelinebilir.

Herhangi bir nedenle hap bırakılmak istenirse, bırakılmadan önce sağlık personeline danışılması hatırlatılır.

 

Kombine Enjekte Edilen Hormonal Kontraseptif Yöntem Kullanırken Kontrole Gelmek Gerekir mi ? :

 

1 ay sonra, yeni enjeksiyon için gelinmelidir.

Yönteme uyumun değerlendirilebilmesi için 3 ay sonra ilk kontrol ardından yılda bir kez rutin kontrol önerilir.

 

 Oral Kombine Hormonal Kontraseptif Yöntem Kullanırken Kontrol Tarihinin Beklenmeksizin Gelinmesi Gereken Durumlar Nelerdir ? :

 

1-   Şiddetli baş ağrısı olursa

2-   Şiddetli göğüs ağrısı, nefes darlığı olursa

3-   Şiddetli karın ağrısı olursa

4-   Şiddetli uyluk, bacak ağrısı olursa

5-   Görme, konuşma bozukluğu olursa

6-   Sarılık olursa

7-   Adet olmazsa veya adet kanaması az olursa

 

Kontrol tarihi beklenmeksizin bir sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

 

 

 

Kombine Enjekte Edilen Hormonal Kontraseptif Yöntem Kullanırken Kontrol Tarihinin Beklenmeksizin Gelinmesi Gereken Durumlar Nelerdir ? :

 

1-   Adet olmazsa veya adet kanaması az olursa

2-   Enjeksiyon yapılan yerde ağrı, kızarıklık, şişlik olursa

3-   Şiddetli baş ağrısı olursa

4-   Şiddetli göğüs ağrısı, nefes darlığı olursa

5-   Şiddetli karın ağrısı olursa

6-   Şiddetli uyluk, bacak ağrısı olursa

7-   Görme, konuşma bozukluğu olursa

Kontrol tarihi beklenmeksizin bir sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

 

 

SADECE PROGESTERON İÇEREN HORMONAL KONTRASEPTİFLER

 

Bu yöntemlerden bazıları :

1-          Sadece progesteron içeren haplar (Minihap) (Türkiye’ de bulunmamaktadır.)

2-          Depo medroksiprogesteron asetat (DMPA) ( Türkiye’ de Depo-Provera olarak kullanımdadır.)

3-          Etonorgestrel implants (Türkiye’ de İmplanon olarak kullanımdadır.)

4-          Levonorgestrel implants (Norplant ve Jadelle) (Türkiye’ de bulunmamaktadır.)

 

Sağlıklı her yaştaki kadın (Nullipar veya multipar) menarştan menopoza dek istediği sürece sadece progesteron içeren hormonal kontraseptif yöntemleri kullanabilir. Ancak yöntem kullanmaya başlanmadan önce mutlaka “Aile Planlaması danışmanlık eğitimi almış” olan bir sağlık personelinden, yönteme uygunluk, doğru ve düzenli kullanım vb. konularını kapsayan danışmanlık hizmeti alınmalıdır.

Sadece progesteron içeren hormonal kontraseptif yöntemler sadece istenmeyen gebeliklerden korunmada çok başarılı olup cinsel yolla bulaşan hastalıklardan korumamaktadır. Bu nedenle risk altındaki kadınlar mutlaka ikili yöntem ( beraberinde kondom ) kullanmalıdır.

Sadece progesteron içeren hormonal kontraseptifler, sigara içen, obez, emzikli veya östrojen kullanması sakıncalı olan kadınlar gibi pek çok özel koşula sahip kadında da güvenle kullanılabilir.

 

 

 

 

Sadece Progesteron İçeren Enjekte Edilen Hormonal Kontraseptif Yöntemlerin (DMPA-Depo Provera) Kullanım Kuralları :

 

Düzenli olarak 3 ayda bir kez enjeksiyon uygulanır, tatile denk geliyorsa birkaç gün önce gelinebilir.

± 15 gün içinde enjeksiyon uygulanabilir ve bu 15 gün için ek yöntem kullanmak gerekmez.

Enjeksiyon tarihini 15 günden fazla geçmiş ise ve gebe olmadığından emin ise enjeksiyon yapılabilir ancak 7 gün süre ile ek yöntem (kondom) kullanılmalıdır. Bu süre içinde cinsel ilişki olursa acil kontrasepsiyon uygulanabilir.

 

Sadece Progesteron İçeren Enjekte Edilen Hormonal Kontraseptif Yöntemleri (DMPA-Depo Provera) Kullanmaya Başlama :

 

1-   Kadın siklusunun ilk 7 günü içindeyse Hemen başlanır, ek yöntem gerekmez.

2-   Kadın siklusunun 8-28. günlerinde ve gebe olmadığından emin ise enjeksiyon başlanır ve 7 gün ek yöntem (kondom) kullanır.

3-   Doğum sonrası : Emziriyorsa, 6 hafta-6 ay arasında,

    .Kadının adetleri başlamamışsa : Herhangi bir zamanda enjeksiyon başlanır ve tam emziriyorsa ek yöntem gerekmez (15 gün ara ile gebelik testi yapılır, negatif ise başlanabilir).

      .Kadın adet görmeye başlamışsa : Kadın siklusunun ilk 7 günü içindeyse hemen başlanır,ek yöntem gerekmez. Kadın siklusunun 8-28. günlerinde ve gebe olmadığından emin ise enjeksiyon başlanır ve 7 gün ek yöntem kullanır.

◊ Tam emzirme koşulları

◊ Bebeğin 6 aydan küçük olması

◊ Annenin adet görmemesi

◊ Bebeğin gündüz ve gece her istedikçe, sık aralıklarla (6-10 kez) ve en az 4 dakika emzirilmesi

◊ Bebeğin beslenmesinin en az %85’ inin anne sütü ile sağlanması

 

4-   Doğum sonrası : Emzirmiyorsa, doğumdan hemen  sonra başlanabilir.

5-   Düşük sonrası : İlk 7 gün içindeyse Hemen başlanır. 7 gün sonrasında, gebe olmadığından emin ise  başlanır ve 7 gün ek yöntem kullanır.

 

 

Progesteron İçeren İmplante Edilen Hormonal Kontraseptif Yöntemleri (İmplanon) Kullanım Kuralları :

 

68 mg Etonogestrel içeren, tek çubuklu, kesintisiz olarak düşük miktarda hormon salıveren (30µg Etonogestrel/gün), 3 yıl süre ile koruma sağlayan uzun etkili, geri dönüşümlü, cilt altına uygulanan bir yöntemdir.

 

Progesteron İçeren İmplante Edilen Hormonal Kontraseptif Yöntemleri (İmplanon) Kullanmaya Başlama :

 

1-   Kadın siklusunun ilk 5 günü içindeyse Hemen uygulanır, ek yöntem gerekmez.

2-   Kadın siklusunun 6-28. günlerinde ve gebe olmadığından emin ise hemen uygulanabilir ve 7 gün ek yöntem (kondom) kullanır.

3-   Doğum sonrası : Emziriyorsa, 6 hafta-6 ay arasında,

    .Kadının adetleri başlamamışsa : Herhangi bir zamanda uygulanabilir ve tam emziriyorsa ek yöntem gerekmez.

      .Kadın adet görmeye başlamışsa : Kadın siklusunun ilk 5 günü içindeyse hemen uygulanır, ek yöntem gerekmez. Kadın siklusunun 8-28. günlerinde ve gebe olmadığından emin ise uygulanır ve 7 gün ek yöntem kullanır.

4-   Doğum sonrası : Emzirmiyorsa, doğumdan hemen  sonra başlanabilir.

5-   Düşük sonrası : İlk 7 gün içindeyse Hemen başlanır. 7 gün sonrasında, gebe olmadığından emin ise  başlanır ve 7 gün ek yöntem kullanır.

 

Sadece Progesteron İçeren Enjekte Edilen Hormonal Kontraseptif Yöntemleri (DMPA-Depo Provera) İstenmeyen Gebeliklerden Ne Kadar Korur ?

 

Düzenli ve kullanım kurallarına uyularak kullanıldığında çok yüksek oranda korur (% 99.7), yani sadece bin kişiden 3’ ünde gebelik oluşabilir. Ancak düzenli enjeksiyonlara gelinmez ve doğru enjeksiyon yapılmaz ise, koruyuculuğu % 97’ ye düşer.

 

 

 

 

 

Progesteron İçeren İmplante Edilen Hormonal Kontraseptif Yöntemler (İmplanon) İstenmeyen Gebeliklerden Ne Kadar Korur ?

 

Yapılan araştırmalarda kullanıcıların hiçbirisinde gebelik saptanmamıştır, % 100 koruyucu olarak bulunmuştur. Ancak yeni bir yöntem olduğundan, daha uzun süreli kullanımına bağlı araştırma sonuçlarına gerek vardır.

 

 

 

Sadece Progesteron İçeren Hormonal Kontraseptif Yöntemler, İstenmeyen Gebeliklerden Nasıl Korur ?

 

1-   Öncelikle ovulasyon baskılanır.

2-   Progesteronun etkisi ile servikal mukus kalınlaşarak spermlerin geçişi engellenir.

3-   Endometriyum incelerek implantasyona elverişsiz hale gelir.

 

Sadece Progesteron İçeren Enjekte Edilen Hormonal Kontraseptif Yöntemlerin  (DMPA-Depo Provera) Olumlu Yönleri Nelerdir ?

 

1-   Gebelikten koruyucu etkisi çok yüksektir.

2-   Kullanılması kolaydır.

3-   Emzirenler güvenle kullanabilir.

4-   Endometriyum ve over kanserinden korur.

5-   Pelvik enfeksiyonlardan korur.

6-   Safra kesesi hastalığı, kalp kapak hastalığı olanlar da kullanabilir

7-   Herhangi bir ilaçla etkileşimi yoktur.

 

Sadece Progesteron İçeren İmplante Edilen Hormonal Kontraseptif Yöntemlerin  (İmplanon) Olumlu Yönleri Nelerdir ?

 

1-    Gebelikten koruyucu etkisi yüksektir.

2-    Kullanılması kolaydır.

3-    Hatırlamayı gerektirmez

4-    Cinsel ilişkiden bağımsızdır.

5-    Emzirenler güvenle kullanabilir.

6-    Sigara içenler güvenle kullanabilir.

 

 

Sadece Progesteron İçeren Enjekte Edilen Hormonal Kontraseptif Yöntemler (DMPA-Depo Provera) Kullanırken Görülebilecek Durumlar Nelerdir ?

 

1-     Adet düzensizlikleri (amenore, lekelenme, az kanama, fazla veya uzamış kanama)

2-     Kilo artışı

3-     Enjeksiyonlar bırakıldığında gebeliğin geri dönüşü gecikebilir (Son enjeksiyondan sonra ortalama 10 ay gecikebilir).

 

Sadece Progesteron İçeren İmplante Edilen Hormonal Kontraseptif Yöntemler  (İmplanon) Kullanırken Görülebilecek Durumlar Nelerdir ?

 

1-    Adet düzensizlikleri

2-    Lokal rahatsızlıklar; uygulama ve çıkarma esnasında enfeksiyon, çıkardıktan sonra nedbe-yara izi, uygulama yerinde ağrı

3-    Baş ağrısı

4-    Akne

5-    Alt karın ağrısı

6-    Memelerde dolgunluk

7-    Kilo alma

 

Sadece Progesteron İçeren Enjekte Edilen Hormonal Kontraseptif Yöntem (DMPA-Depo Provera) Kullanan Kişi Ne Zaman Tekrar Gebe Kalabilir ?

 

DMPA kullanan kadınlarda doğurganlığın geri dönüşü gecikebilir. Kullanılan süreden bağımsız olarak son enjeksiyondan sonra medyan süre 10 ay kadardır.

 

Sadece Progesteron İçeren Enjekte Edilen Hormonal Kontraseptif Yöntem (İmplanon) Kullanan Kişi Ne Zaman Tekrar Gebe Kalabilir ?

 

İmplanon kullanan kadınlarda doğurganlığın geri dönüşü gecikebilir. Yapılan az sayıdaki araştırmaya göre 3 ay sonra geri dönmektedir.

 

Sadece Progesteron İçeren Enjekte Edilen Hormonal Kontraseptif Yöntem (DMPA-Depo Provera) Nerelerden Temin Edilebilir ?

 

İlk kez kullanmaya başlanırken mutlaka bir sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

Yöntemi kullanmayı planlayan, isteyen kadının yönteme uygunluğunun değerlendirilmesi ve yöntemin düzenli- doğru kullanımı konusunda bilgilendirilebilmesi için aile planlaması hizmeti veren bir sağlık personeli tarafından yönteme özel danışmanlık hizmeti verilmelidir.

Yönteme uygun olan kadınlar kontrol izlemleri dışında yöntemi herhangi bir sağlık kuruluşundan ve/veya eczaneden temin edebilir. Ancak enfeksiyonlardan korunmak için enjeksiyonların bir sağlık kuruluşunda yapılması uygun olur.

 

Sadece Progesteron İçeren Enjekte Edilen Hormonal Kontraseptif Yöntem (İmplanon) Nerelerden Temin Edilir ?

 

İlk kez kullanmaya başlanırken mutlaka bir sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

Yöntemi kullanmayı planlayan, isteyen kadının yönteme uygunluğunun değerlendirilmesi ve yöntemin düzenli- doğru kullanımı konusunda bilgilendirilebilmesi için aile planlaması hizmeti veren bir sağlık personeli tarafından yönteme özel danışmanlık hizmeti verilmelidir. Uygulama konusunda eğitimli ve deneyimli sağlık personeli tarafından ve bir sağlık kuruluşunda uygulanması ve çıkarılması gerekmektedir.

 

Sadece Progesteron İçeren Enjekte Edilen Hormonal Kontraseptif Yöntem (DMPA-Depo Provera) Kullanırken Kontrole Gelmek Gerekir mi ?

 

1-     Yönteme uyumun değerlendirilebilmesi için ilk kez 3 ay sonra kontrola gelinmelidir.

2-     Hiçbir yakınma olmasa da her yıl bir kez kontrola gelinmelidir.

3-     Herhangi bir yakınma olursa, istendiği zaman kontrola gelinebilir.

 

Sadece Progesteron İçeren Enjekte Edilen Hormonal Kontraseptif Yöntem (İmplanon) Kullanırken Kontrola Gelmek Gerekir mi ?

 

Uygulamadan sonra;

- 24 saat sonra gazlı bez açılmalı,

- 2-3 gün uygulama yeri kuru tutulmalı,

- 4-5 gün sonra, yara yeri kabuk bağlayınca, 1 hafta içinde kontrola gelinmelidir.

3. ayda ikinci İzlem,

Yılda bir kez izlem ile devam edilir.

Hiçbir yakınma olmasa da her yıl bir kez kontrola gelinmelidir.

Herhangi bir yakınma olursa, istendiği zaman kontrola gelinebilir.

 

Sadece Progesteron İçeren Enjekte Edilen Hormonal Kontraseptif Yöntem (DMPA-Depo Provera) Kullanırken Kontrol Tarihinin Beklenmeksizin Gelinmesi Gereken Durumlar Nelerdir ?

 

1-    Aşırı adet kanaması; normalin 2 katı uzun süre ya da 2 katı fazla kanama

2-    Adetler arasında 7 günden uzun süren kanama

3-    Uzun süreli düzenli adet döneminden sonra, geciken menstrüel kanamalar

4-    Enjeksiyonlara başladıktan sonra tekraralayan, şiddetli migren tipi baş ağrıları

5-    Görmede bulanıklık

6-    Karnın alt bölgesinde şiddetli ağrı

7-    Sarılık

 

Sadece Progesteron İçeren Enjekte Edilen Hormonal Kontraseptif Yöntem (İmplanon) Kullanırken Kontrol Tarihinin Beklenmeksizin Gelinmesi Gereken Durumlar Nelerdir ?

 

1-    Uygulama yerinde ağrı, kızarıklık, hassasiyet

2-    Adet gecikmesi

3-    Düzensiz ve aşırı vajinal kanama

4-    Şiddetli baş ağrısı

 

RAHİM İÇİ ARAÇ

Rahim içi araçlar (RİA) geri dönüşlü, uzun süre etkili doğum kontrol yöntemlerindendir. RİA, rahim içine yerleştirilen, genellikle bakır ya da hormon içeren, küçük plastik bir cisimdir.

 

Türkiye’ de kullanılmakta olan  bakırlı RİA’ lar

 

1-T Cu 380-A (Copper T) : “T” harfine benzer. Poliüretandan yapılmıştır. Gövde kısmına sarılmış 314 mm² bakırın yanı sıra, her iki kolda 33’ er mm²’ lik iki bakır bant bulunmaktadır. Kolları saran bantlar, bakırın uterusun üst düzeylerinde çözünmesini sağlayarak, etkiyi artırırlar. 10 yıl süre ile gebelikten korur.

2-Multiload (MLCu 250 ve 375) : Polietilenden yapılmıştır. Gövde kısmına 250 vya 375 mm² bakır tel sarılmıştır. MLCu 250 3 yıl, MLCu 375 5 yıl süre ile gebelikten korur.

3-Nova T (T 200Ag ve 380Ag) : ”T” harfine benzer. Poliüretandan yapılmıştır. Gövde kısmına gümüş çekirdekle stabilize edilmiş 200 ya da 380 mm² bakır tel sarılmıştır. TCu 200Ag 3 yıl, TCu 375Ag 5 yıl süre ile gebelikten korur.

 

Türkiye’ de kullanılmakta olan hormonlu RİA’ lar

 

Ülkemizde hormonlu RİA olarak “Mirena” piyasada bulunmaktadır. “T” şeklindeki iskeleti polietilenden yapılmıştır. Gövdesinde 52 mg Levonorgestrel içeren bir silindir bulunur. Rahim içi sistem olarak da adlandırılmaktadır. Günde 20µg Levonorgestrel salarak 5 yıl süre ile gebelikten korur.

 

RİA’ nın etki mekanizması

 

Bakırlı RİA’ lar

1-    Bakır iyonlarının doğrudan sperm üzerine etkisi ile;

-         Spermin üst genital yollara ulaşmasına,

-         Ovum transportuna ve

-         Fertilizasyona engel olarak gebelikten korur.

2-    Endometriyumu etkileyerek;

-         Spermlerin hareketini engelleyerek

-         Spermleri fagosite ederek

-         İmplantasyonu engelleyerek gebelikten korur.

Levonorgestrel içeren RİA’ lar

1-               Asıl etki hormonal-lokal etkidir.

2-               Endometrial proliferasyon engellenir.

3-               Servikal mukusu kalınlaştırarak spermlerin uterusa geçmesine engel olur.

4-               (Ovulasyonu etkilemez)

 

RİA Uygulama Zamanı

 

Cu-RİA, kadının gebe olmadığından emin olunan herhangi bir zamanda uygulanabilir (Uygulama için adetli olması gerekmez). Ek bir yöntem kullanmak gerekmez.

 

LNG-RİA, siklusun ilk 7 günü içinde uygulanabilir. İlk 7 gün dışında ise, kadının gebe olmadığından emin olunan herhangi bir zamanda uygulanabilir. Ancak 7 gün süre ile ek yöntem (kondom) kullanılır.

 

Doğum sonrası dönem : Plasentanın ayrılmasından sonraki ilk 10 dakika içinde ya da ilk 2 gün (48 saat) içinde Cu-RİA uygulanabilir (LNG-RİA: DSÖ 3).

Doğum sonu erken dönem geçtikten sonra (ilk 48 saat geçmiş ise), uterusun perfore olma riski arttığından uygulama, sezaryen de dahil, doğumun 4. hafta sonuna kadar ertelenmelidir.

 

Düşük sonrası dönem : Enfeksiyon belirtisi (ateş, uterusta hassasiyet, pürülan veya kötü kokulu vajinal ya da servikal akıntı) yoksa menstrüel regülasyon (MG), ilk ya da ikinci trimester spontan düşükten ya da kürtajdan hemen sonra veya ilk hafta içinde uygulanabilir.Daha sonraki uygulamalarda gebelik olasılığı ekarte edilmelidir. İkinci trimester düşüklerden sonra RİA’ nın atılma olasılığı yüksek olduğu için girişim ertelenebilir.

 

RİA Çıkarma Zamanı

1-               Gebelik istendiği için çıkarılıyorsa; siklusun herhangi bir gününde çıkarılabilir.

2-               Gebelik istenmiyorsa; cinsel ilişkinin olmadığı 7 günlük sürenin sonunda çıkarılabilir.

 Cu-RİA Nerelerde, Kim Tarafından Uygulanır ?

Sertifikalı hekim, ebe, hemşirenin bulunduğu Sağlık Bakanlığına bağlı bütün Sağlık Ocakları, Aile Sağlığı Merkezleri, Ana Çocuk Sağlığı Merkezleri, Devlet Hastaneleri, Doğumevleri, Üniversite Hastaneleri, Özel Klinik ve Polikliniklerin Aile Planlaması Kliniklerinde uygulanabilir.

Mevcut yasa ve yönetmeliklere göre (1983 yılı 2827 sayılı yasa), Pratisyen hekimler sertifika aldıktan sonra tazeleme eğitimi almaksızın hizmet sunumlarına devam edebilirken, ebe ve hemşirelerin sertifikalarını ( RİA uygulama bilgi ve becerilerini) her beş yılda bir kez tazelemeleri gerekmektedir.

LNG-RİA Nerelerde, Kim Tarafından Uygulanır ?

LNG-RİA’ nın uygulanması, çıkarılması tamamen farklı teknik, beceri gerektirdiğinden, ancak bu konuda eğitim almış salık personeli tarafından uygulanması ve çıkarılması gerekmektedir.

Cu-RİA Hizmet Sunumu Ücretli midir ?

Sağlık Bakanlığına bağlı sağlık kuruluşlarının aile planlaması ünitelerinde ücretsiz olarak uygulanmaktadır.

LNG-RİA Hizmet Sunumu Ücretli midir ?

Sağlık Bakanlığına bağlı kuruluşlarda sunulan aile planlaması yöntemleri arasında değildir. Başvuran bu yöntemi kullanmak istediğinde, hekim tarafından reçete edilmekte ve eczaneden başvuran tarafından temin edilmektedir.

Cu-RİA Olumlu Yönleri :

1- Güvenli ve çok etkilidir.

2- Uzun süre korur.    

3- Geri dönüşümlüdür, bırakılınca doğurganlık hemen geri döner.

4- Cinsel ilişkiden bağımsızdır.

5- Emziren kadınlar için uygundur.

6- İlaçlarla etkileşimi yoktur.

7- Ucuzdur.

8- Bir sorun olmadığı sürece, çıkarılması ya da değiştirilmesine kadar takıldıktan sonra ilk 3 ay içinde bir kez ve sonra yılda bir kez sağlık kontrolü yeterlidir.

LNG-RİA Olumlu Yönleri :

1-    Güvenli ve çok etkilidir.

2-    Uzun süre korur.

3-    Geri dönüşümlüdür, bırakıldığında doğurganlık hemen geri döner.

4-    Cinsel ilişkiden bağımsızdır.

5-    Emziren kadınlar için uygundur.

6-    Menoraji yakınmasını tedavi eder.

7-    Adetlerde kan kaybını %90 azaltır.

8-    Dış gebelik riskini azaltır.

9-    Pelvik enfeksiyonu azaltır.

10-Bir sorun olmadığı sürece, çıkarılması ya da değiştirilmesine kadar takıldıktan sonraki ilk 3 ay içinde bir kez ve sonra yılda bir kez sağlık kontrolü yeterlidir.

Cu-RİA Olumsuz Yönleri :

1-    Karnın alt bölgesinde rahatsızlık, adet kanamalarında süre ve miktar olarak artma, dismenore, adet dönemleri arasında lekelenme ve kramplar. (Bu yakınmalar üçüncü adet döneminden başlayarak azalır.)

2-    RİA uterustan servikse, vajinaya doğru kayabilir ve dışarıya atılabilir. Atılma genellikle ilk 1 yıl içinde, ilk yılda da ilk 3 ay içinde olabilir.

3-    RİA’ lar cinsel yolla bulaşan hastalıklara karşı koruyucu değildir. Cinsel yolla bulaşan, genital yol enfeksiyonu öyküsü olan veya birden fazla cinsel eşi bulunan kadınlarda RİA, kadın veya erkek kondomu ile birlikte kullanılmalıdır.

4-    Uygulama sırasında az da olsa uterus perforasyonu riski vardır.

Uygulanması ve çıkarılması hafif ağrılı olabilir.

LNG-RİA Olumsuz Yönleri :

1-    Adet düzensizliği yapar. Uygulamadan sonraki ilk 6-12 hafta, kanamalı gün sayısı artar.

2-    İlk yılda kullananların% 65’ inde amenore ve hipomenore görülür.

3-    Adetler arası kanama; ilk 12 aya kadar uzayabilir

RİA Kullanıcıları İçin Uyarı İşaretleri

Aşağıdaki durumların herhangi binde hemen bir sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır :

1-   Adet gecikmesi, gebelik kuşkusu

2-   Aşırı vajinal kanama

3-   Halsizlik, ateş, titreme, devam eden ve kramp tarzında alt karın ağrısı

4-   Anormal vajinal akıntı

5-   İpliklerin kaybolması, ele kısa ya da uzun gelmesi

6-   RİA’ nın atılması

7-   Karın ağrısı, cinsel ilişki sırasında ağrı

 

BARİYER YÖNTEMLER

1-            Kadın Kondomu

2-            Erkek Kondomu

3-            Diyafram

4-            Servikal Başlık

5-            Spermisit

 

Bariyer yöntemler cinsel ilişki sırasında, spermin kadının vajinasına geçmesini       engelleyen yöntemlerdir.

Diğer aile planlaması yöntemlerinden farklı olarak, bariyer yöntemlerden kadın ve erkek kondomunun bir özelliği daha vardır; sadece istenmeyen gebeliklerden korumakla kalmaz, cinsel yolla bulaşan hastalıklardan da korurlar.

Erkek kondomunun bir diğer özelliği de aile planlaması sorumluluğunun paylaşılmasında, erkek tarafından kullanılabilecek sınırlı aile planlaması yöntemlerinden birisi olmasıdır.

Erkek Kondomu

Lateks maddesinden üretilmiştir.

Kurallara uygun olarak kullanıldığında erkek kondomu ile istenmeyen gebeliklerden korunma başarı oranı % 98 iken, doğru kullanılmadığında % 85’ e kadar düşmektedir.

Erkek kondomunun Olumlu Yönleri

1-   Aile planlamasına erkeklerin katılımını sağlar.

2-   Güvenlidir.

3-   Ucuzdur ve kolay bulunur.

4-   AİDS ve diğer CYBE’ lere karşı korunma sağlar.

5-   Erken boşalmanın önlenmesine yardımcı olabilir.

6-   Reçete veya tıbbi izlem gerektirmez.

Erkek Kondomunun Kullanımı

1-   Kondomu zedelemeden dikkatlice parmaklarınızla paketi yırtarak açınız.

2-   Kondomu cinsel ilişkiye girmeden önce takınız.

3-   Kondomun ucunu baş ve işaret parmağınızla sıkıştırarak havasını boşaltınız.

4-   Kondomu erekte penisin üzerine geçiriniz. Kondumu sıvazlayarak penise geçirirken kondomun ucunu sıkıştırarak tutmaya devam ediniz ve kondom tüm penisi kaplayıncaya kadar devam ediniz.

5-   Cinsel ilişki bitiminde penisten sıyrılmasını engellemek için kondomu tutarak penisi dışarı çekiniz.

6-   Semenin kondom içinden çıkmamasına dikkat ederek, kondomu penisten sıyırarak  çıkarın ve çöpe atınız.

Her cinsel ilişkide yeni bir tane kondom kullanınız.

Kadın Kondomu

Poliüretan maddesinden üretilmiştir.

Kurallara uygun olarak kullanıldığında kadın kondomu ile istenmeyen gebeliklerden korunma başarı oranı % 95 iken, doğru kullanılmadığında % 79’ a kadar düşmektedir.

Tüm kadın kondomları tek kullanımlık olarak standart boyda üretilmektedir.

Kadın kondomu ilişkiden saatlerce öncesinde (8 saat öncesine kadar) takılabilir. Bu nedenle kondomu takmak için ilişkiyi bölmeye gerek kalmamaktadır.

Kadın Kondomunun Kullanımı

1-    Kondomu zedelemeden dikkatlice, parmaklarınızla paketi yırtarak açınız.

2-    İç halkayı baş ve işaret parmağınızla sıkıştırınız. Kondomun kapalı ucu vajinaya girecektir.

3-    Vajinanın içine iç halkayı tutarak itiniz. İç halkayı olabildiğince derine yerleştiriniz.

4-    Dış halka vajina girişinde durmalıdır.

5-    Cinsel ilişki bitiminde, kondomun dış halkasını kendi etrafında çevirerek içindekilerin dökülmesini engelleyiniz ve çekerek çıkarınız.

6-    Kondomu sperm saçmayacak şekilde çöpe atınız.

Her cinsel ilişkide yeni bir tane kondom kullanınız.

 

ACİL KONTRASEPSİYON

 

Her cinsel ilişki planlı olmayabilir. Bu nedenle de kontraseptif önlem alınmamış olabilir. Kondom yırtılması ve tecavüz gibi istenmeyen durumlarda gebelik riski oluşabilir. Acil kontrasepsiyon bu gibi durumlarda olası gebeliği önlemek için kullanılır.

Acil kontrasepsiyon gebelik oluştuktan sonra asla etkili değildir; bu durumlarda kullanılmaz ve bu nedenle de düşük yaptırıcı değildir.

Acil kontrasepsiyon bir acil durum yöntemi olduğunu belirtmek, kesinlikle bir aile planlaması yöntemi olmadığını vurgulamak, danışmanlıkta çok önemlidir.

 

Acil Kontrasepsiyonda Mevcut Seçenekler :

1-    Postkoital RİA uygulaması

2-    Postkoital Hormonal Kontrasepsiyon

3-    Mifepriston (RU 486)

Postkoital  Cu-RİA Uygulaması

Acil Kontrasepsiyon amacıyla kullanıldığında RİA, fertilizasyonu önler, yanı sıra bakır iyonlarının etkisinin de yardımıyla implantasyonu önler.

Acil kontrasepsiyonda Cu-RİA çok etkilidir ( %99). Geç uygulanırsa etkililiği azalır.

Korunmasız cinsel ilişkiden sonraki ilk 5 gün içinde uygulanması gerekir.

Cinsel yolla bulaşan enfeksiyon (CYBE) riski yüksek olan aşağıdaki durumlarda uygulanması önerilmez :

1-   Yeni bir eşle korunmasız cinsel ilişki

2-   Tecavüz

3-   Hizmet alanın hiç doğum yapmamış olması

4-   Hizmet alanın CYBE masıaçısından zaten riskli ol

                                                       

Postkoital Hormonal Acil Kontrasepsiyon

En çok kullanılan acil kontrasepsiyon seçeneğidir

Korunmasız cinsel ilişkiden sonraki ilk 72 saat içinde, gebelik oluşmasını önlemek amacıyla hormonal kontrasepsiyon kullanılmasıdır.

Günümüzde 2 tür uygulama söz konusudur :

1-Östrojen + Progesteron kullanımı :

Etkililik oranı % 75-80’ dir.

Korunmasız cinsel ilişkiye takiben ilk 72 saat içinde 4 tane hap içilir ( Yuzpe yöntemine göre östrojen dozu 100 µg’ a tamamlanır. Örneğin 20µg içeren oral kontraseptif haptan  5 tane, 30 µg içerenden 4 tane içilir). 12 saat sonra 4 tane daha hap içilir.

İlk dozu almadan 1 saat önce antiemetik alınması, bulantı kusmayı azaltacaktır. Hapları tok karna almak da bulantıyı azaltır.

İlk ya da ikinci dozdan sonraki ilk 2 saatte kusma olursa, doz tekrarlanır. İlk dozdan sonra tekrar bir doz alınmış olsa bile 12 saat sonraki dozu tekrarlamak gereklidir. Kusma ilk iki saatten sonra olmuşsa endişeye gerek yoktur, çünkü ilaç dolaşıma geçmiştir.

2-Sadece progesteron kullanımı :

750 µg Levonorgestrel içeren hap (Norlevo) kullanılır.

İlk 72 saat içinde 1 tane içilir, 12 saat sonra 1 tane daha içilir.

 

Mifepriston (RU 486)

Progesteron reseptörlerine bağlanıp etkilerini bloke eder.

Türkiye’ de kullanılmamaktadır.

Gebelik acil kontrasepsiyon kullanımdaki tek kontrendikasyondur (DSÖ 4). Çünkü gebelik oluştuktan sonra acil kontrasepsiyon etkisizdir.

Kombine oral kontraseptif kullanamayan kadınlarda bile uygulamanın kısa süreli olması ve az sayıda hap alınması söz konusu olduğu için acil kontrasepsiyonda KOK kullanılabilir.